(Epi)genetica  Terug

Epigenetisch

Hoewel het erfelijk materiaal (de DNA-code) van een mens bij de geboorte volledig vastligt, kunnen er tijdens het leven wel bepaalde chemische veranderingen plaatsvinden waardoor de werking van bepaalde genen verandert, genen worden aan- of uitgezet: Dit zijn de zogenaamde epigenetische veranderingen en deze kunnen blijvende effecten hebben op de werking van weefsels en organen.

  Grafiek astma en leeftijd

Erf je astma en allergie van je ouders?

Via de genen krijg jij de erfelijke informatie van jouw ouders. Als beide ouders allergisch zijn of astma hebben (en dat is bij 10% van de kinderen zo), krijgen twee keer zoveel kinderen astmasymptomen (32% op 2-3 jaar tot 25% op 10-11 jaar) dan met twee niet allergische ouders (18% op 2-3 jaar tot 9% op 10-11 jaar). Bij kinderen met één allergische ouder ligt het daar tussenin, waarbij het weinig uitmaakt of de vader of de moeder allergisch is. Dus, inderdaad, als je ouders allergie hebben, is jouw risico op astmasymptomen verhoogd.

Er zijn veel verschillende genen die een rol spelen bij astma en erfelijke variaties in deze genen geven een wat hogere kans op deze ziekte. In PIAMA toonden we aan dat twee van deze astma-genen (IL33 en IL1RL1) al in de eerste jaren van het leven een verhoogd risico geven op klachten van piepende ademhaling. Dit was vooral het geval bij kinderen die ook al vroeg in het leven tekenen van een allergie hadden.  J. Allergy Clin. Immunol. 134(1) [2014], 170-177.

Is er iets bekend over erfelijkheid en andere gezondheids­aspecten binnen PIAMA?

Kinderen met ouders of grootouders die al jong diabetes of een hartinfarct kregen, hadden op 12 jarige leeftijd ongunstigere waarden van cholesterol en HbA1c (een maat voor de bloedsuikerspiegel) in hun bloed. De verschillen in cardiometabool profiel die bij kinderen werden gezien zijn een aanwijzing dat het risico op hart- en vaatziekten en diabetes al in de kindertijd opbouwt, en bieden aanknopingspunten voor preventieprogramma's. Verder onderzoek moet uitwijzen hoe het cardiometabool profiel van deze kinderen zich ontwikkelt in de jonge volwassenheid.  Diabetologia 59(8) [2016], 1666-74

Samenwerking

PIAMA werkt samen met andere onderzoeken in de wereld, om een beter begrip te krijgen van de erfelijke aanleg voor astma en allergie. Zo vonden we in deze wereldwijde samenwerking 10 genen voor allergie. Elk van deze genen draagt voor een klein deel bij aan het krijgen daarvan.

Opvallend genoeg waren het niet allemaal dezelfde genen die ook verantwoordelijk zijn voor astma en eczeem, onderzoekers denken dat voor het krijgen van ziekten als astma en eczeem naast allergie ook andere factoren belangrijk zijn.  Nat. Genet. 44(2) [2011], 187-192.;  Nat. Genet. 45(8) [2013], 902-6.

En hoe werkt dan die invloed van omgeving en leefstijl op genen?

Binnen PIAMA kijken we ook naar interacties tussen omgeving en genen. We kijken dan of kinderen met bepaalde genetische varianten extra gevoelig zijn voor omgevingsinvloeden, bijvoorbeeld de aanwezigheid van huisdieren, of roken in de woonomgeving: Over het algemeen hebben kinderen die een hond als huisdier hebben, niet vaker astma op 8-jarige leeftijd.

Kinderen met een kleine genetische variatie in een bepaald gen (T-allel in SNP rs5744455 van het CD14 gen) hebben wel vaker astma op 8-jarige leeftijd als er een hond in huis is. Op het gebied van roken in de woonomgeving is in de PIAMA studie voor het eerst aangetoond dat het effect van roken tijdens de zwangerschap op het ontstaan van astma in het kind afhankelijk is van variaties in een bepaald gen, het adam33 gen. Eur. Respir. J. 32(3) [2008], 593-602;  Allergy 64(6) [2009], 898-904.

COPD is een longziekte die voorkomt bij mensen vanaf middelbare leeftijd. Het is een verzamelnaam van chronische bronchitis en longemfyseem, de rek is dan uit de longen. COPD komt veel voor bij rokers. Er zijn verschillende erfelijke factoren gevonden die iemand kwetsbaar maken voor het ontwikkelen van COPD. In de PIAMA studie onderzochten we of deze erfelijke aanleg ook het risico groter maakt op piepende ademhaling en lage longfunctie in het eerste levensjaar.

Wij vonden dat dit het geval was voor 3 COPD genen, soms in samenhang met blootstelling aan tabaksrook in de woning. Genen die mensen gevoelig maken voor het ontwikkelen van COPD op latere leeftijd, komen dus ook al tot uiting in de eerste levensjaren.  J. Allergy Clin. Immunol. 133(1) [2014], 68-76.